Είναι κάτι το οποίο έχει μείνει σχεδόν ανέπαφο και αξίζει τον κόπο να αναφερθούμε. Η περιοχή έχει τεράστια αρχαιολογική αξία όπως φαίνεται από διάφορες εκπαιδευτικές μάλλον ανασκαφές. Σημαντικά είναι τα ευρήματα, κατάλοιπα από οικισμούς της τελευταίας εποχής του χαλκού. Για πρώτη φορά είχαν γίνει στην περιοχή ανασκαφές σύμφωνα με την Μ.Κ.Ε. Φιλόκυπρος κατά το 1897 και το 1989, από τους H.B. Walters και P. Christian , που εργάστηκαν για λογαριασμό του Βρετανικού Μουσείου. Στις περιοχές Τσάρουκκας, Βούρνες και Γιαλός τα ευρήματα ήταν έργα κυρίως αγγειοπλαστικής τέχνης που χρονολογούνται στην ύστερη εποχή του χαλκού (1650-1400) και (1400-1230) π.χ.

Επίσης αναφέρεται ότι στην περιοχή, από το χωριό προς την θάλασσα, υπήρχαν κατάλοιπα της Νεολιθικής εποχής, της Χαλκολιθικής, της Πρώιμης και της Μέσης εποχής του Χαλκού, της Αρχαϊκής εποχής, των Ρωμαϊκών και των Μεσαιωνικών χρόνων ( RDAC 1983 p 155).

Κατά τον Πορφύριο Δίκαιο καθορίζεται η ύπαρξη νεολιθικού συνοικισμού στην τοποθεσία Καραγιάννης στην περιοχή απέναντι από το σημερινό κοιμητήριο ½ χλμ. νότια του χωριού Μαρώνι. ( RDAC 1935 p 13 και 1936 p 78). Επίσης ο MAX Ohnefalsch Richter ανέσκαψε τον 19 ο αιώνα τάφους μεταξύ του Μαρωνίου και Ψεματισμένου σε νεκρόπολη της Πρώιμης εποχής του Χαλκού. Αμφορείς, κρατήρες και άλλα είδη αγγειοπλαστικής βρέθηκαν σε τάφο, μετά από ανασκαφές στο Μαρώνι καθώς και σιδερένια εργαλεία. Ο τάφος χρονολογήθηκε στην Κύπρο – Αρχαϊκή περίοδο (725-600 π.χ.) RDAC 1972, p.p. 156.160). Μεταξύ άλλων ευρημάτων στην περιοχή, Βούρνες ανευρέθη και ένα μικρό ελαιοτριβείο. Τα οικοδομικά κτίρια που έχουν διερευνηθεί αποδεικνύουν την ύπαρξη κτιρίων που χρονολογούνται στην ύστερη εποχή του χαλκού (1600-1400 π.χ) μέχρι (1400-1230 π.χ).

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η αγγειοπλαστική που προέρχεται από την περιοχή του Μαρωνίου που περιλαμβάνει πολλά αγγεία, μεταξύ άλλων και τελετουργικά, διάφορων τύπων.

Παρόλα αυτά δυστυχώς δεν έχει παρατηρηθεί ιδιαίτερη αξιολόγηση ή προβολή αυτών των χώρων όσον αφορά τον τουρισμό στην περιοχή, με αποτέλεσμα να παραμένουν άγνωστοι και χωρίς να προσφέρουν τίποτε το ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τον τουρισμό και για τους ντόπιους κατοίκους της Κύπρου γενικά.

Μαρώνι / Πετρερά

Στην Κοιλάδα Μαρωνίου βρίσκεται μια περιοχή με το όνομα Μαρώνι /Πετρερά. Στην περιοχή αυτή είχαν γίνει ανασκαφές τον Ιούλιο του 1991, όπου και βρέθηκαν τα κατάλοιπα μιας Ρωμαϊκής εκκλησίας και άλλων σχετικών ευρημάτων. Οι ανασκαφές διήρκεσαν μέχρι το 1997, όπου και βρέθηκαν αρχιτεκτονικά ευρήματα, κεραμικά, σκελετοί ανθρώπων, νομίσματα.

Λόγω της μορφολογίας του εδάφους δεν κατέστη δυνατό να προχωρήσουν στην ολοκλήρωση των ανασκαφών της εκκλησίας και μόνο κομμάτια της εκκλησίας έχουν ανασκαφεί .

Η εκκλησία στην περιοχή Μαρώνι / Πετρερά ήταν απλής διακόσμησης, χωρίς μωσαϊκά, τοιχογραφίες , και μάρμαρο. Χρησιμοποιήθηκε μόνο περιορισμένα μπογιατισμένος γύψος. Γύρω από την περιοχή Πετρερά έχουν ανεβρεθεί διάφορα ευρήματα όπως αντικείμενα που χρησιμοποιούσαν στην καθημερινή τους ζωή, όπως μεγάλες πέτρες μύλοι , κούπες και άλλα σχετικά.

Αρχιτεκτονικές αποδείξεις από τις ανασκαφές στην περιοχή Πετρερά μας φέρνουν αντιμέτωπους με το καλαίσθητο τότε κατασκεύασμα των δωματίων και αυλές έξω από θρησκευτικά οικοδομήματα, που ίσως να συσχετίζονται με την γεωργική παραγωγή και αποθήκευση.

Ο κεντρικός ρόλος της περιοχής Πετρερά είναι αναμφίβολα το θρησκευτικό κεντρικό σημείο μέσα στη Κοιλάδα Μαρωνίου.

Η ΚΑΤΟΙΚΗΣΗ ΤΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΜΑΡΩΝΙΟΥ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ

Η γνώση μας για την ιστορία της περιοχής Μαρωνιού, τόσο κατά την αρχαιότητα, όσο και κατά τους μεταχριστιανικούς αιώνες, οφείλεται στην αρχαιολογική έρευνα που κατά καιρούς διεξήχθηκε στην περιοχή. Οι πρώτες ανασκαφές που διενεργήθηκαν από μη τυμβωρύχους, ήταν αυτές μιας αποστολής του Βρετανικού Μουσείου, στα τέλη του 19ου αιώνα. Οι Βρετανοί επικέντρωσαν την προσοχή τους στο νεκροταφείο της Ύστερης Εποχής του Χαλκού (16ος-13ος αι. π.Χ.), στην περιοχή Τσάρουκας. Μεγάλο μέρος των ευρημάτων εκείνων των ανασκαφών, βρίσκεται σήμερα στο Βρετανικό Μουσείου του Λονδίνου, ενώ ένα μέρος φυλάσσεται στο Κυπριακό Μουσείο, στη Λευκωσία.

Στη διάρκεια του 20ου αιώνα, η αρχαιολογική έρευνα στην περιοχή εντάθηκε μετά το 1974. Το Τμήμα Αρχαιοτήτων σε συνδυασμό με τις δικές του επιφανειακές επισκοπήσεις και σωστικές ανασκαφές, ανέθεσε, σε μια βρετανική αποστολή την συστηματική ανασκαφική έρευνα των περιοχών Βούρνες, Τσάρουκας και Πετρερά.

Οι αρχαιολογικές έρευνες έχουν καταδείξει πως ο χώρος του Μαρωνιού, κατοικήθηκε για πρώτη φορά γύρω στο 4000 π.χ. Εντοπίστηκαν κατάλοιπα του τέλους της Νεολιθικής και της Χαλκολιθικής περιόδου στα υψώματα Καραγιάννηδες και Βικλάρι. Δυστυχώς το Βικλάρι στο μεγαλύτερο του μέρος, έχει ισοπεδωθεί στα πρόσφατα χρόνια.

Κατά την περίοδο που ακολουθεί, την Πρώιμη και Μέση Εποχή του Χαλκού (2400-1600 π.Χ), ένας μεγάλος οικισμός δημιουργήθηκε στην περιοχή. Τα κατάλοιπα του οικισμού βρίσκονται στην περιοχή Τρελλούκας του Ψεματισμένου, ενώ τα νεκροταφεία που δέχονταν τους νεκρούς του οικισμού αυτού, βρίσκονται αμέσως στα δυτικά του χωριού του Μαρωνιού.

Κατά τον 16ο αιώνα π.χ. ο οικισμός αυτός εγκαταλείπεται και οι κάτοικοι του φαίνεται να μετακομίζουν προς την θάλασσα, δημιουργώντας νέες εστίες κατοίκησης, στις περιοχές, Βούρνες, Γιαλός και Τσάρουκας του Μαρωνιού. Κατάλοιπα αυτής της περιόδου έχουν ανασκαφεί και στις τρεις αυτές θέσεις. Ο οικισμός αυτός εγκαταλείπεται στα τέλη του 13ου αιώνα π.Χ.

Τα αρχαιολογικά στοιχεία για την πρώτη χιλιετία π.Χ. είναι λιγότερα. Στην περιοχή νότια του χωριού υπάρχουν επιφανειακές ενδείξεις για οικισμό, κατά την Κυπρο-Αρχαϊκή περίοδο (7ος-6ος αιώνας π.Χ.), αλλά δεν έχουν διεξαχθεί εδώ ανασκαφές.

Στην τελευταία φάση της αρχαιότητας εντοπίστηκε εκ νέου οικιστική ανάπτυξη. Στην τοποθεσία Πετρερά, έχει ανασκαφεί Παλαιοχριστιανική βασιλική εκκλησία, κέντρο λατρείας οικισμού στην περιοχή.

Στην ίδια περιοχή, στην τοποθεσία Πότημα, έχουν εντοπιστεί επιφανειακές ενδείξεις για μεσαιωνικό οικισμό. Ο οικισμός αυτός σημειώνεται με το όνομα Μαρώνι σε ευρωπαϊκούς χάρτες, που τυπώθηκαν στους αναγεννησιακούς χρόνους.